Rozwój i bezpieczeństwo systemu dozoru elektronicznego w prawie karnym

To zagadnienie poważnie spędza sen z oczu wielu osobom podsądnym oraz skazanym i osadzonym w zakładach karnych, którym ustawa daje mozliwość skorzystania z przywileju odbywania kary w systemie wolnościowym, który ma jednak swoje rygory. - Welu skazanych fantazjuje w zakadach karnych, chociaż są to nieliczni - to, zdecydowanie większość stara się samodzielnie lub poprzez pełnomocników o ten środek karny zamiast przebywania w zakądzie karnym zamkniętym lub półzamkniętym. - Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Służba Więzienna podczas narady roboczej rozmawiali o rozwoju i bezpieczeństwie tej formy sankcji karnych.

Rozwój Systemu Dozoru Elektronicznego, bezpieczeństwo funkcjonariuszy oraz kierunki dalszych działań - to, główne tematy narady instruktażowo-szkoleniowej, która odbyła się 1-3 czerwca 2025 r. w Ośrodku Szkolenia Służby Więziennej w Popowie. Spotkanie zgromadziło przedstawicieli ministerstwa sprawiedliwości, Służby Więziennej oraz podmioty odpowiedzialne za realizację i utrzymanie SDE.

W spotkaniu uczestniczyli wiceministra sprawiedliwości Maria Ejchart oraz dyrektor generalna Służby Więziennej płk Renata Niziołek. Obecni byli również kierownicy działów Dozoru Elektronicznego, przedstawiciele konsorcjum firm realizujących umowę na rozwój i eksploatację Systemu Dozoru Elektronicznego (SDE) – obejmującą dostawę urządzeń monitorujących i utrzymanie systemu – a także kierownictwo Biura Dozoru Elektronicznego Centralnego Zarządu Służby Więziennej.

Naradę prowadziła zastępca dyrektora Biura Dozoru Elektronicznego Barbara Wilamowska.

W swoim wystąpieniu wiceministra Maria Ejchart podkreśliła znaczenie dozoru elektronicznego jako istotnego elementu systemu wykonywania kar i środków zabezpieczających. Wskazała także na kierunki dalszego rozwoju tego rozwiązania, które umożliwia odbywanie kary coraz szerszym grupom uprawnionych osób.

Dozór elektroniczny to nie tylko nowoczesne narzędzie realizacji orzeczeń sądowych, ale także realna szansa na skuteczną resocjalizację i powrót do społeczeństwa dla coraz szerszej grupy osób. Systematycznie rozwijamy to rozwiązanie, dbając o bezpieczeństwo i wsparcie funkcjonariuszy, którzy każdego dnia, często w trudnych warunkach, realizują ważne zadania dla wymiaru sprawiedliwości i całego społeczeństwa

powiedziała wiceministra Ejchart.

Płk Renata Niziołek przedstawiła kluczowe założenia strategii rozwoju Służby Więziennej, akcentując znaczącą rolę funkcjonariuszy i pracowników jako gwarantów legalności i skuteczności wykonywania orzeczeń sądowych.

Podczas narady szczególną uwagę poświęcono roli Systemu Dozoru Elektronicznego w zwiększaniu efektywności działania wymiaru sprawiedliwości. Wskazano na jego istotne korzyści społeczne, wynikające z możliwości odbywania kar i środków zabezpieczających w formie nieizolacyjnej.

Wiceministra Ejchart zwróciła także uwagę na etyczny wymiar służby i odpowiedzialność funkcjonariuszy oraz pracowników 28 zespołów terenowych SDE, którzy pełnią obowiązki poza jednostkami penitencjarnymi – często w trudnych i nieprzewidywalnych warunkach. Wskazała na ich szczególne zaangażowanie, odwagę oraz gotowość do działania, także w sytuacjach nagłych, takich jak wypadki drogowe czy inne zdarzenia losowe.

Przykładem takiej postawy była bohaterska interwencja kpt. Arkadiusza Bursa – kierownika działu Dozoru Elektronicznego przy Areszcie Śledczym w Łodzi – który za udzieloną pomoc i wzorowe zachowanie został odznaczony przez wiceminister Marię Ejchart odznaką „Semper paratus”.

Narada była również okazją do uroczystego wręczenia awansów na wyższe stopnie służbowe.

Podczas spotkania omówiono plan działań zmierzających do maksymalnego zwiększenia bezpieczeństwa funkcjonariuszy i pracowników działów Dozoru Elektronicznego. Wśród zapowiedzianych inicjatyw znalazły się m.in. intensyfikacja szkoleń z zakresu techniki prowadzenia pojazdów, zasad zachowania na drodze, a także rozwijanie kompetencji niezbędnych do skutecznego działania w sytuacjach trudnych i kryzysowych.

fot. Służba Więzienna

opublikowano: 03.06.2025

Zobacz na czym polega kara w systemie dozoru elektronicznego! (TVN Turbo)

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, działająca przy Ministerstwie Sprawiedliwości, przygotowała projekt nowelizacji przepisów kodeksu postępowania karnego, który przewiduje wprowadzenie nowego środka zapobiegawczego: aresztu elektronicznego (AE).

Areszt elektroniczny to alternatywa dla tradycyjnego tymczasowego aresztowania w zakładzie karnym lub areszcie śledczym. Zgodnie z założeniami przepisów osoby objęte AE będą przebywać we własnym miejscu zamieszkania (z założoną elektroniczną bransoletą) pod kontrolą Systemu Dozoru Elektronicznego (SDE).

– Nowelizacja jest efektem prac autorytetów prawa karnego pracujących w Komisji. Czerpała ona też z najlepszych wzorców i doświadczeń w innych krajach. Zależy nam, aby jak najszybciej móc procedować ten projekt, by wprowadzić to nowoczesne i bardzo praktyczne rozwiązanie. Jego brak w Polsce jest dotkliwie odczuwalny i skutkuje koniecznością częstszego stosowania przez prokuraturę i sądy tymczasowego aresztowania. W części przypadków można spokojnie zastosować areszt elektroniczny, który będzie wystarczającym zabezpieczeniem – wyjaśnia Arkadiusz Myrcha, wiceminister sprawiedliwości, nadzorujący prace nad tą nowelizacją.

Zasady stosowania aresztu elektronicznego

• Areszt elektroniczny polegałby na przebywaniu oskarżonego w miejscu zamieszkania z elektroniczną bransoletą monitorującą;
   
• Zastosowanie AE uzależnione byłoby od spełnienia wymogów technicznych (zasięg telefonii komórkowej, dostęp do energii elektrycznej) oraz – co do zasady – zgody pełnoletnich domowników;
   
• W wyjątkowych sytuacjach możliwe byłoby orzeczenie AE nawet pomimo sprzeciwu domowników, jednak jedynie wówczas, gdy jego wykonanie nie będzie wiązało się z nadmierną uciążliwością dla współmieszkańców i nieznacznie ingeruje w ich prywatność.

Cel wprowadzenia AE

Głównym celem przygotowanego projektu ustawy jest ograniczenie nadużywania tymczasowego aresztowania, które – zdaniem wielu praktyków i ekspertów – bywa stosowane zbyt często, zwłaszcza gdy realne jest tylko zagrożenie surową karą, a nie istnieje konkretna obawa matactwa. Wprowadzenie „aresztu domowego” ma umożliwić, przy zachowaniu efektywnej kontroli nad oskarżonym, uniknięcie kosztów ekonomicznych i społecznych związanych z pobytem w areszcie śledczym (wskazuje się nawet czterokrotnie niższe koszty AE w stosunku do aresztu). Środek ten zmniejsza również ryzyko demoralizacji oskarżonego, pozwala mu utrzymywać więzi społeczne i pracować nad resocjalizacją, a jednocześnie daje większe możliwości monitorowania jego zachowania.

Ograniczenia i wątpliwości

Co ważne, zgodnie z założeniami AE nie da się zastosować w każdym przypadku. Zgodnie z art. 258 k.p.k. tymczasowe aresztowanie i pozostałe środki zapobiegawcze można stosować nie tylko jeżeli zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego, lecz także istnieje uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne.

Z tego względu eksperci przewidują, że AE będzie najczęściej stosowany na późniejszym etapie śledztwa, kiedy większość dowodów jest już zgromadzona, a tym samym ryzyko utrudniania postępowania – matactwa – jest  znacząco mniejsze.

Sposób zamiany i kwestie proceduralne

Co do zasady areszt elektroniczny stosować będzie tylko sąd (art. 265a § 2 k.p.k.). „Tradycyjne” tymczasowe aresztowanie zastosowane przez sąd będzie mógł zmienić na areszt elektroniczny również prokurator (art. 253 § 2a k.p.k.).

Areszt elektroniczny w założeniu autorów projektu ma trwać przez całą dobę. Określając dni tygodnia i godziny, w których oskarżony ma prawo opuścić miejsce wykonywania tego środka, sąd uwzględni potrzebę realizacji przysługujących mu praw. Czas, w którym aresztowanemu elektronicznie wolno opuścić miejsca wykonywania środka, nie będzie mógł przekraczać 3 godzin na dobę w okresie pierwszych trzech miesięcy (art. 265a § 5 k.p.k.).

Wprowadzenie AE może realnie ograniczyć liczbę aresztów tymczasowych. Oznaczałoby to zarówno odciążenie jednostek penitencjarnych, jak i obniżenie kosztów dla Skarbu Państwa, przy jednoczesnym zachowaniu kontroli nad oskarżonymi.

Projekt ustawy opracowany przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego trafił do Departamentu Prawa Karnego MS i będzie podlegał dalszym konsultacjom.

Ministerstwo Sprawiedliwości

opublikowano: 04.02.2025

zdjęcia: sw.gov.pl

WIĘCEJ INFORMACJI POD ADRESEM: Biuro Dozoru Elektronicznego